नयाँदिल्लीमा वायु प्रदूषण खतरनाक स्तरमा : डब्लुएचओको सीमाभन्दा ३० गुणा बढी पुग्यो प्रदूषण

नयाँदिल्ली, कात्तिक १८ गते । भारतको राजधानी नयाँदिल्लीमा वायु प्रदूषणको स्तर अत्यधिक बढेर विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्लुएचओ) ले तोकेको दैनिक सीमाभन्दा ३० गुणाभन्दा बढी पुगेको छ।

वायु गुणस्तर अनुगमन संस्था आइक्युएयरका अनुसार बुधबार दिल्लीका केही क्षेत्रमा पिएम २.५ को मात्रा प्रति-घनमिटर ४६१ माइक्रोग्रामभन्दा माथि पुगेको छ। नजिकिँदै गरेको दीपावली पर्व र आतिसबाजीका कारण प्रदूषणको अवस्था थप भयावह बन्ने आशङ्का गरिएको छ। यसअघि अधिकारीहरूले निर्माण कार्य र सवारीसाधन सञ्चालनमा कडा प्रतिबन्ध लगाए पनि त्यसको केही दिनमै प्रदूषण झन् बढेको पाइएको छ।

भारतको वातावरण मन्त्रालयको तथ्यांक अनुसार दिल्लीको हिउँदको वायु प्रदूषणमा सवारीसाधनको योगदान २३ प्रतिशत, कृषि तथा जैविक पदार्थ जलाउने कार्यको २० प्रतिशत र औद्योगिक क्षेत्रको करिब ९ प्रतिशत हिस्सा रहेको छ। तर, सबैभन्दा ठूलो अर्थात् २७ प्रतिशत प्रदूषण विभिन्न ग्यासहरूको रासायनिक प्रतिक्रियाबाट सिर्जना हुने माध्यमिक कणका कारण फैलने गरेको छ।

विज्ञहरूका अनुसार दिल्ली आसपासका खेतमा प्रयोग हुने मलबाट निस्कने अमोनियाले अन्य प्रदूषकहरूसँग प्रतिक्रिया गरी यस्ता खतरनाक माध्यमिक कणहरू निर्माण गर्न ठुलो भूमिका खेल्छ।

सर्वोच्च अदालतले दीपावलीमा सीमित मात्रामा ‘हरित पटाका’ (ग्रीन क्र्याकर) प्रयोग गर्न अनुमति दिए पनि बिग्रँदो हावाको गुणस्तरले जनजीवनलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित बनाएको छ। द ल्यान्सेट प्लानेटरी हेल्थ जर्नलमा सन् २०२४ मा प्रकाशित एक अध्ययनले त सन् २००९ देखि २०१९ को अवधिमा मात्रै भारतमा वायु प्रदूषणका कारण ३८ लाख मानिसले ज्यान गुमाइसकेको देखाएको छ।

प्रदूषणको यो घातक स्तरले स्वास्थ्य आपत्कालको स्थिति सिर्जना गरेको छ। सरकारले विभिन्न नियम र प्रतिबन्ध लगाए पनि दीर्घकालीन र वैज्ञानिक समाधानको अभावमा दिल्लीका नागरिकहरू प्रत्येक वर्ष हिउँदको समयमा गम्भीर स्वासप्रसवाससम्बन्धी समस्या झेल्न बाध्य हुँदै आएका छन्।