विश्व बाघ दिवस: नेपालमा बाघको अवस्था, चुनौती र नयाँ योजना

काठमाडौँ, साउन १३ गते । प्रत्येक वर्ष जुलाई २९ मा मनाइने विश्व बाघ दिवसका अवसरमा नेपालमा बाघको पछिल्लो अवस्था र संरक्षणका चुनौतीबारे चर्चा भइरहेको छ। सन् २०१० को सेन्ट पिटर्सबर्ग सम्मेलनपछि सुरु भएको यो दिवसले बाघ र तिनको बासस्थान संरक्षणमा मुख्य जोड दिँदै आएको छ।

नेपालमा बाघको स्थिति र सङ्ख्यात्मक वृद्धि

हालको सङ्ख्या (सन् २०२२ अनुसार), नेपालमा कुल ३५५ वटा बाघ रहेका छन्।

• चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज: १२८
• बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज: १२५
• पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज: ४१
• शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज: ३६
• बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज: २५

ऐतिहासिक वृद्धि: सन् २०१० मा १२१ वटा रहेको बाघको सङ्ख्या २०२२ सम्ममा दोब्बर बनाउने अन्तर्राष्ट्रिय लक्ष्य पूरा गर्दै नेपालले उदाहरणीय सफलता हासिल गरेको छ।

विश्वव्यापी अवस्था:

बाघ विश्वका १३ एसियाली मुलुकहरूमा मात्र पाइन्छ। सन् २०१० मा विश्वभर करिब ३,२०० रहेको बाघको सङ्ख्या सन् २०२५ को तथ्याङ्कअनुसार बढेर ५,३५७ पुगेको छ। सबैभन्दा बढी बाघ भारतमा (३,१६७) छन् भने नेपाल चौथो स्थानमा पर्छ।

प्रमुख चुनौती र नयाँ योजना:

बाघको सङ्ख्या बढेसँगै मानव–बाघ द्वन्द्व र बासस्थान व्यवस्थापन मुख्य चुनौतीका रूपमा देखिएका छन्। नेपालको वातावरणीय क्षमता करिब ४०० बाघ धान्न सक्ने अध्ययनले देखाएको छ।

यसैबीच, मानव बस्तीमा पसेका तथा घाइते १६ वटा समस्याग्रस्त बाघको उचित व्यवस्थापन र पर्यापर्यटन प्रवर्द्धनका लागि चितवनको देवनगरमा ५२ हेक्टरमा ‘टाइगर सेन्चुरी’ निर्माण गर्ने योजना अघि बढाइएको छ।