नेपालमा पहिरोको जोखिम तीव्र: ‘डोजरे विकास’ र अव्यवस्थित पूर्वाधार निर्माण मुख्य कारण

काठमाडौँ, असोज २७ गते । विगत केही वर्षयता नेपालमा पहिरोको प्रकोप निकै बढेको छ, जसले गर्दा नदी र खोला थुनिएर बाढी तथा डुबानको ठुलो सङ्कट सिर्जना हुने क्रम तीव्र बनेको छ।

विज्ञहरूका अनुसार जलवायु परिवर्तन, जथाभाबी सडक निर्माण र कमजोर भूबनोटका कारण मुलुकका विभिन्न क्षेत्रमा बारम्बार यस्ता प्राकृतिक प्रकोप दोहोरिने गरेका छन्। नेपाल जिओटेक्निकल सोसाइटीका पूर्वअध्यक्ष डा. मन्दीप सुवेदीले बिना इन्जिनियरिङ गरिने जथाभाबी पूर्वाधार निर्माणका कारण पहिरो जाने क्रम बढेको बताउनुभएको छ।

डोजर चलाएर बिना अध्ययन सडक खनिँदा पहाडका भिराला जमिन कमजोर भएका छन् भने २०७२ सालको भूकम्पले पारेका आन्तरिक धाँजाहरूमा पानी पस्दा पहिरोको जोखिम थप बढेको छ।

राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य अर्जुनजङ्ग थापाले पूर्वसम्भाव्यता अध्ययन, विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डिपिआर) र वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कनबिना राजनीतिक दबाबमा बनाइने शाखा सडक तथा पहुँचमार्गहरू पहिरोको मुख्य कारण भएको बताउनुभएको छ। सार्वजनिक सडक ऐन, २०३१ को उल्लङ्घन हुँदै आएको उल्लेख गर्दै उहाँले डोजरे विकासमा प्रतिबन्ध र हरित सडक निर्माणमा जोड दिनुपरेको बताएका छन्।

जलवायु परिवर्तनका कारण वर्षाको ढाँचामा आएको परिवर्तन र थोरै समयमा हुने अत्यधिक वर्षाका कारण पहाडी भेगमा ठुला पहिरो जाने गरेका छन्। यसले गर्दा साँघुरा खोँचहरूमा बग्ने नदीहरूलाई रोकेर कृत्रिम ताल बन्ने र ती तालहरू अचानक फुट्दा तल्लो तटीय क्षेत्रमा अपूरणीय क्षति पुग्ने गरेको छ।

भविष्यमा आइपर्ने यस्ता विपत्तिको जोखिम न्यूनीकरण गर्न पूर्वसूचना प्रणालीको विस्तार, स्वचालित अनुगमन प्रणालीको जडान र वातावरण अनुकूल पूर्वाधार निर्माण नीतिलाई कडाइका साथ लागु गर्नुपर्ने आवश्यकता विज्ञहरूको छ।