तिहारको चौथो दिन आज गाईपूजा गरिँदै : गौमाताको रूपमा पूजा आराधना गरी मीठा परिकार खवाउने परम्परा

काठमाडौँ, कात्तिक २३ गते । यस वर्षको यमपञ्चक अर्थात् तिहार पर्वअन्तर्गत आज चौथो दिन श्रद्धा र भक्तिका साथ गाईको पूजा गरी मीठा परिकार खान दिएर गाई तिहार मनाइँदैछ।

हिन्दू सनातन संस्कृतिमा गाईलाई अत्यन्तै पवित्र जनावर तथा ‘गौमाता’का रूपमा सम्मान गर्ने प्राचीन परम्परा रहि-आएको छ। गाईबाट प्राप्त हुने दूध आमाको दूधजत्तिकै पोषिलो मानिने हुनाले यसको स्वास्थ्यगत तथा धार्मिक महत्त्व ठूलो छ। यसबाहेक गाईबाट प्राप्त हुने दूध, दही, घिउ, गोबर र गहुँत (पञ्चगव्य) का विभिन्न धार्मिक, सांस्कृतिक तथा आयुर्वेदिक उपयोगिता रहेका छन्।

शास्त्रीय मान्यताअनुसार औँसीको अन्त्य र प्रतिपदाको सुरुआतको साइतमा गाईपूजा गर्ने विधान छ, यद्यपि नेपालका केही समुदायमा भने कात्तिक कृष्ण औँसीकै दिन पनि गाईको पूजा गर्ने प्रचलन रहेको छ। धर्मशास्त्रका जानकार प्रा. डा. रामचन्द्र गौतमका अनुसार वैदिक सनातन धर्मावलम्बीहरूले विभिन्न धार्मिक अनुष्ठान तथा कर्महरूमा गाईदान गर्ने परम्परा बसालेका छन्, तर हाल आएर सहरी क्षेत्रमा गाईको अभावका कारण सङ्कल्प गरेर गौदानस्वरूप निश्चित रकम राख्ने चलन पनि बढेको छ।

नेपालको राष्ट्रिय जनावरसमेत रहेको गाईलाई सम्मान गर्ने यस पर्वमा विशेष धार्मिक विश्वास जोडिएको छ। जनविश्वास अनुसार साउन शुक्ल पूर्णिमा (जनैपूर्णिमा)का दिन आफ्नो दाहिने हातमा बाँधिएको रक्षाबन्धन आज गाईको पुच्छरमा बाँधिदिएमा मानिसको मृत्युपश्चात् परलोक जाँदा वैतरणी नदी पार गर्न गाईले सहजै तारिदिने र मोक्ष प्राप्ति हुने धार्मिक मान्यता छ।

आज देशैभरिका गोठ तथा घरघरमा गाईलाई बाक्लो गरी नुहाइ-धुवाइ गरी माला पहिराएर विभिन्न मीठा परिकारहरू खवाएर कृतज्ञता व्यक्त गरिँदैछ, जसले मानव र पशुबीचको प्रगाढ सम्बन्धलाई अझ प्रस्फुटित गरेको छ।