र्‍यान्समवेयर आक्रमणपछि नेप्सेको सेयर कारोबार स्थगित

काठमाडौं, असोज ५ गते । नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) ले सोमबारको नियमित सेयर कारोबार स्थगित गरेको छ। ७२ वटा कारोबार सदस्य (ब्रोकर) कम्पनीहरूको ट्रेड म्यानेजमेन्ट सिस्टम (टीएमएस) होस्ट गरिएको डेटा हब प्रालिको डाटा सेन्टरमा प्राविधिक समस्या तथा र्‍यान्समवेयर आक्रमण देखिएपछि कारोबार स्थगित गरिएको हो।

डेटा हब प्रालिको टीएमएस होस्टिङ पूर्वाधारमा असोज ४ गते बिहानदेखि समस्या देखिएको थियो। समस्या समाधानका लागि पहल भइरहेको भए पनि प्रणाली पूर्ण रूपमा सुरक्षित नभइसकेको अवस्थामा कारोबार सञ्चालन गर्दा नेप्सेको कारोबार प्रणालीमा समेत जोखिम पुग्न सक्ने देखिएपछि कारोबार स्थगित गरिएको नेप्सेले जनाएको छ।

नेप्सेका अनुसार स्टक ब्रोकर एसोसिएसन अफ नेपालले समेत वर्तमान अवस्थामा कारोबार सञ्चालन नगर्न अनुरोध गरेको थियो। सोही अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै धितोपत्र सूचीकरण तथा कारोबार नियमावली, २०७५ को नियम २१ (१) अनुसार असोज ५ गतेको नियमित कारोबार स्थगित गरिएको हो।

७२ ब्रोकरको टीएमएस होस्ट गरिएको डेटा हबमा आक्रमण

डेटा हब प्रालिले ७२ वटा कारोबार सदस्य कम्पनीको टीएमएस सर्भर होस्टिङ गर्दै आएको छ। कम्पनीको होस्टिङ पूर्वाधारमा र्‍यान्समवेयर आक्रमण भएको र त्यसका कारण प्रभावित प्रणालीलाई तत्काल अनलाइनमा नल्याइएको जनाइएको छ।

र्‍यान्समवेयर आक्रमणले प्रणाली तथा डेटामा पहुँच अवरुद्ध गर्न सक्ने भएकाले अन्य जडान भएका नेटवर्क तथा प्रणालीमा समेत यसको प्रभाव फैलिएको हुन सक्ने आशंका गरिएको छ।

डेटा हबले घटनाको पूर्ण प्रभावबारे अनुसन्धान तथा फरेन्सिक विश्लेषण गरिरहेको जनाएको छ। साथै आवश्यक सुरक्षा तथा पुनःप्राप्तिका उपायहरू अपनाइरहेको कम्पनीको भनाइ छ।

ब्याकअप सुरक्षित राखिएको दाबी

डेटा हबका अनुसार घटना हुनुअघि सम्पूर्ण पूर्वाधारको पछिल्लो ब्याकअप असोज ४ गते बिहान ४ बजे लिइएको थियो। उक्त ब्याकअपलाई सुरक्षित रूपमा अलग्गै राखिएको कम्पनीले जनाएको छ।

तर र्‍यान्समवेयर अन्य जडान भएका नेटवर्क तथा प्रणालीमा समेत फैलिएको हुन सक्ने सम्भावना रहेकाले प्रभावित प्रणालीलाई फरेन्सिक विश्लेषण तथा आवश्यक सुरक्षा परीक्षण पूरा नगरी पुनः अनलाइनमा नल्याइएको जनाइएको छ।

टीएमएस अन्य सम्बन्धित प्रणालीसँग जोडिएकाले प्रणाली पुनः सञ्चालन गर्नुअघि जोखिम पहिचान, फरेन्सिक परीक्षण तथा आवश्यक सुधारात्मक उपाय पूरा गर्नुपर्ने अवस्था रहेको डेटा हबले जनाएको छ।

नेप्सेको मुख्य प्रणाली सुरक्षित राख्न आइसोलेसन

नेप्सेका प्रवक्ता मुराहरि पराजुलीले डेटा हबको पूर्वाधारमा समस्या देखिएपछि सम्भावित जोखिम नेप्सेको कारोबार प्रणालीसम्म फैलिन नदिन प्रभावित प्रणालीलाई आइसोलेट गरिएको बताउनुभएको छ।

उहाँका अनुसार डेटा हबमा देखिएको समस्या पूर्ण रूपमा समाधान भएपछि मात्र कारोबार सञ्चालन गर्ने तयारी गरिएको छ।

पराजुलीले नेप्सेको नियन्त्रणमा रहेको कारोबार प्रणाली (नट्स) लाई सुरक्षित राख्न आवश्यक व्यवस्था गरिएको दाबी गर्नुभयो।

“संसारभर साइबर आक्रमणलाई शून्य बनाउन सकिँदैन, तर यस्ता जोखिमबाट हुन सक्ने क्षति न्यूनतम गर्न पर्याप्त व्यवस्था गरिएको छ,” उहाँले बताउनुभयो।

लगानीकर्तामा कारोबार अवरुद्ध भएकोप्रति चिन्ता

बारम्बार प्राविधिक समस्या तथा कारोबार अवरोध देखिन थालेपछि लगानीकर्ताले भने पूँजी बजारको प्रणालीगत सुरक्षामाथि प्रश्न उठाएका छन्।

नेपाल इन्भेस्टर्स फोरमका अध्यक्ष तुलसिराम ढकालले कारोबार अवरुद्ध हुँदा लगानीकर्ताको सम्पत्तिसम्बन्धी निर्णय प्रभावित हुने बताउनुभएको छ।

उहाँले यस्ता समस्या दोहोरिँदा नेप्से, धितोपत्र बोर्ड र अर्थ मन्त्रालयले पूँजी बजारको प्रविधि तथा साइबर सुरक्षालाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्ने धारणा राख्नुभयो।

ढकालका अनुसार ठूलो संख्यामा लगानीकर्ता पूँजी बजारमा संलग्न रहेको अवस्थामा अत्याधुनिक तथा सुरक्षित प्रविधि प्रयोग गर्नेतर्फ दीर्घकालीन पहल आवश्यक छ।

पूँजी बजारको ठूलो आकार, साइबर सुरक्षामा चुनौती

नेपालको पूँजी बजारमा ठूलो संख्यामा लगानीकर्ता सहभागी छन् र बजारको आकार पनि उल्लेख्य रहेको अवस्थामा कारोबार प्रणालीमा आउने प्राविधिक तथा साइबर सुरक्षा समस्या महत्वपूर्ण विषय बनेको छ।

लगानीकर्ताले आफ्नो लगानीसम्बन्धी निर्णय कारोबार प्रणालीमै निर्भर रहने भएकाले प्रणाली सुरक्षित, भरपर्दो र संकटका समयमा समेत सञ्चालनयोग्य हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

यसैबीच, धितोपत्र बोर्डले घटनाका सम्बन्धमा सम्बन्धित पक्षसँग जानकारी लिने तथा अवस्थाबारे बुझ्ने काम भइरहेको जनाएको छ।

नेप्सेले प्राविधिक समस्या समाधान भएपछि कारोबार पुनः सञ्चालन गर्ने जनाएको छ। हाल भने असोज ५ गतेको नियमित सेयर कारोबार स्थगित गरिएको छ।

स्रोत : नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) तथा सम्बन्धित पक्ष