भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीबाट ऊर्जा क्षेत्रमा १५१ अर्बभन्दा बढीको क्षति

काठमाडौँ, भदौ ३० गते । भोटेकोशी–त्रिशूली क्षेत्रमा आएको बाढीका कारण नेपालका २८ वटा सञ्चालनमा रहेका तथा निर्माणाधीन विद्युत् आयोजनामा ठूलो क्षति पुगेको छ। बाढीबाट ऊर्जा क्षेत्रमा मात्रै १५१ अर्ब रुपियाँभन्दा बढीको क्षति भएको प्रारम्भिक प्रतिवेदनहरूले देखाएका छन्।

बाढीका कारण विद्युत् आयोजना, प्रसारण लाइन, सबस्टेसन तथा वितरण संरचनामा क्षति पुगेको हो। राष्ट्रिय विपत् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको द्रुत क्षति तथा आवश्यकता आकलन प्रतिवेदनअनुसार विद्युत् उत्पादन र ऊर्जा रोयल्टीमा मात्रै १६ अर्ब ३४ करोड ६९ लाख रुपियाँ बराबरको क्षति हुने अनुमान गरिएको छ।

भदौ २६ गते आएको आकस्मिक बाढीले सञ्चालनमा रहेका तथा निर्माणाधीन आयोजनालाई प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको हो। प्रारम्भिक विवरणअनुसार सञ्चालनमा रहेका आयोजनाबाट करिब ४३१.१ मेगावाट उत्पादन क्षमता प्रभावित भएको छ।

कुन–कुन आयोजना प्रभावित ?

बाढीबाट प्रभावित प्रमुख जलविद्युत् आयोजनामा १११ मेगावाटको रसुवागढी, ७८ मेगावाटको सान्जेन तथा सुपर सान्जेन, १४.८ मेगावाटको माथिल्लो सान्जेन, ४२.५ मेगावाटको सान्जेन, २२ मेगावाटको चिलिमे, २० मेगावाटको लाङटाङखोला, ६० मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली थ्री ‘ए’, १४.८ मेगावाटको माथिल्लो मैलुङ, पाँच मेगावाटको मैलुङ, २४ मेगावाटको त्रिशूली र १४ मेगावाटको देवीघाट जलविद्युत् आयोजना छन्।

रसुवागढी आयोजनामा प्रत्यक्ष भौतिक क्षति हुनुका साथै राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीबाट विच्छेद भएको छ। सान्जेन तथा सुपर सान्जेन क्षेत्रमा गेग्रान र बाढी पसेर संरचनामा असर पुगेको छ। माथिल्लो सान्जेन र सान्जेन आयोजनाको उत्पादन तथा पूर्वाधारमा प्रत्यक्ष प्रभाव परेको छ।

चिलिमे जलविद्युत् आयोजना पानीको सतह बढ्दा र स्थानीय संरचनामा क्षति हुँदा प्रभावित भएको छ। परीक्षण उत्पादन तथा प्रणालीमा जोडिने तयारीमा रहेको लाङटाङखोला आयोजनामा पनि बाढीले गम्भीर असर पारेको छ।

माथिल्लो त्रिशूली थ्री ‘ए’ आयोजनामा संरचनागत तथा उत्पादनसम्बन्धी क्षति पुगेको छ। माथिल्लो मैलुङ प्रसारण प्रणालीबाट विच्छेद हुनुका साथै भारी गेग्रानको प्रभावमा परेको छ। मैलुङ र त्रिशूली आयोजनामा पनि आंशिक तथा प्रत्यक्ष संरचनागत क्षति पुगेको छ। देवीघाट आयोजना उच्च पानीको बहाव र लेदोका कारण प्रभावित भएको जनाइएको छ।

४७० मेगावाटका निर्माणाधीन आयोजना पनि प्रभावित

बाढीबाट १५ वटा निर्माणाधीन आयोजना पनि प्रभावित भएका छन्। ती आयोजनाको कुल क्षमता करिब ४७० मेगावाट रहेको छ। माथिल्लो त्रिशूली–१ र माथिल्लो त्रिशूली थ्री ‘बी’ लगायतका आयोजनामा बाढी र पहिरोले निर्माणाधीन संरचनामा ठूलो क्षति पुर्‍याएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

निर्माणाधीन आयोजनामा भएको क्षतिका कारण लागत र निर्माण अवधि थप बढ्न सक्ने देखिएको छ। सडक, पहुँचमार्ग, सुरुङ, बाँध, विद्युत्गृह तथा प्रसारण संरचनामा पुगेको क्षतिले आयोजना पुनर्निर्माणमा चुनौती थपेको छ।

प्रसारण लाइन र सबस्टेसनमा क्षति

बाढीले रसुवा, नुवाकोट र धादिङका सबस्टेसन तथा वितरण लाइनमा समेत व्यापक क्षति पुर्‍याएको छ। कतिपय आयोजना आफैँमा ठूलो क्षति नभए पनि प्रसारण लाइन र सबस्टेसन पुरिएपछि उत्पादित विद्युत् राष्ट्रिय प्रणालीमा जोड्न नसकिने अवस्था बनेको छ।

अप्पर सान्जेन, सान्जेन र सुपर सान्जेनलगायतका आयोजनाको विद्युत् प्रसारण लाइन बग्दा उत्पादित विद्युत् खेर जाने अवस्था सिर्जना भएको छ। प्रसारण लाइन पुनर्निर्माणमा करिब एक वर्ष लाग्न सक्ने भए पनि गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त आयोजनाको पुनर्निर्माणमा केही वर्ष लाग्ने अनुमान गरिएको छ।

सुरुङभित्र १२१ जना अस्थायी रूपमा फसे

बाढीपछि आयोजनामा कार्यरत सयौँ कर्मचारी तथा मजदुर सम्पर्कविहीन भएका थिए। उद्धार तथा खोजी कार्यपछि करिब १२१ जना व्यक्ति सुरुङभित्र अस्थायी रूपमा फसेको पुष्टि भएको थियो। उनीहरूलाई उद्धार तथा सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गरिएको विवरण सार्वजनिक गरिएको छ।

पुनर्स्थापनाका लागि करिब तीन खर्ब ९० अर्ब आवश्यक

ऊर्जा क्षेत्रलाई पूर्ववत् अवस्थामा फर्काउन करिब तीन खर्ब ९० अर्ब ६२ करोड ३० लाख रुपियाँ आवश्यक पर्ने प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ।

त्यसमध्ये छ महिनाभित्र गर्नुपर्ने तत्कालीन पुनर्स्थापनाका लागि एक अर्ब पाँच करोड रुपियाँ आवश्यक पर्नेछ। प्रसारण प्रणाली पुनर्स्थापनाका लागि ५९ करोड, सबस्टेसनका लागि ४० करोड, वितरण प्रणालीका लागि १० करोड र माइक्रो–हाइड्रोतर्फ पाँच करोड रुपियाँ आवश्यक पर्ने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

बाँकी तीन खर्ब ८९ अर्ब ५७ करोड ३० लाख रुपियाँ दीर्घकालीन पुनर्स्थापनाका लागि आवश्यक पर्नेछ। क्षतिग्रस्त आयोजना, प्रसारण तथा ग्रिड संरचना पुनर्निर्माणसँगै निर्माणाधीन आयोजनाका बाँकी काम पूरा गरी उत्पादनमा ल्याउने विषयलाई दीर्घकालीन योजनामा प्राथमिकता दिइएको छ।

प्राधिकरणले उक्त रकम विस्तृत आयोजना लागत नभई प्रारम्भिक तथा सूचकात्मक आवश्यकता मूल्याङ्कनका आधारमा तय गरिएको जनाएको छ।

मुख्य तथ्यहरू

– भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीबाट ऊर्जा क्षेत्रमा १५१ अर्ब रुपियाँभन्दा बढी क्षति।
– सञ्चालनमा रहेका तथा निर्माणाधीन २८ विद्युत् आयोजना प्रभावित।
– करिब ४३१.१ मेगावाट सञ्चालन क्षमता प्रभावित।
– निर्माणाधीन १५ आयोजनाको ४७० मेगावाट क्षमता जोखिममा।
– उत्पादन र रोयल्टीमा मात्र १६ अर्ब ३४ करोड ६९ लाख रुपियाँ क्षति।
– रसुवा, नुवाकोट र धादिङका सबस्टेसन तथा प्रसारण लाइनमा व्यापक क्षति।
– करिब १२१ जना सुरुङभित्र अस्थायी रूपमा फसेका थिए।
– ऊर्जा क्षेत्र पुनर्स्थापनाका लागि करिब तीन खर्ब ९० अर्ब रुपियाँ आवश्यक।

स्रोत: राष्ट्रिय विपत् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण, नेपाल विद्युत् प्राधिकरण, ऊर्जा खबर, गोरखापत्र/द राइजिङ नेपाल, रिपब्लिका तथा रातोपाटी।