सयौँ वर्ष पुरानो इतिहास बोकेको खोकनावासीले मनाउने ‘सिकाली जात्रा’ के हो?

काठमाडौँ, कात्तिक १ गते । काठमाडौं नजिकै रहेको ऐतिहासिक नेवारी बस्ती खोकनामा मनाइने यस परम्परागत जात्राले नेपालको समृद्ध सांस्कृतिक सम्पदालाई उजागर गर्छ। पौराणिक कथा, धार्मिक आस्था र शताब्दीयौँ पुराना परम्परासँग जोडिएको यो जात्रा नेपाली संस्कृतिको अनुपम पहिचान हो।

सिकाली जात्रा खोकनाको नेवार समुदायले मनाउने एक विशिष्ट तथा महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक पर्व हो। सयौँ वर्ष पुरानो इतिहास बोकेको यस जात्रामा देवी सिकालीको पूजा गरिन्छ। देवी सिकालीलाई माता दुर्गाको एक स्वरूपका रूपमा मानिन्छ। नेपालका अन्य स्थानमा दसैँ मनाइने समयमा खोकनाका स्थानीय बासिन्दाहरूले सिकाली जात्रालाई विशेष महत्त्वका साथ मनाउने परम्परा रहेको छ।

यस जात्राका क्रममा स्थानीय बासिन्दाहरू परम्परागत वेशभूषामा सजिएर देवीको आराधना गर्छन् र सुख, शान्ति, सुरक्षा तथा समृद्धिको कामना गर्छन्। जात्राको मुख्य आकर्षण प्राचीन हिन्दू पौराणिक कथाहरूमा आधारित मुखुण्डो नृत्य, परम्परागत बाजागाजा र देवीदेवताहरूको भव्य शोभायात्रा हो। यी प्रस्तुतिहरूले देवीदेवता र दानवसँग सम्बन्धित कथाहरू प्रस्तुत गर्दै सत्य र धर्मको विजयको सन्देश दिन्छन्।

सिकाली जात्रामा सहभागी हुनु नेपालको मौलिक संस्कृति नजिकबाट बुझ्ने अनुपम अवसर हो। पाँच दिनसम्म चल्ने यस पर्वका प्रत्येक दिनमा फरक–फरक धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिहरू आयोजना गरिन्छन्। यस जात्राको प्रमुख आकर्षण विभिन्न देवीदेवता, दानव तथा जनावरका आकृतिमा बनाइएका कलात्मक मुखुण्डो लगाएर प्रस्तुत गरिने आकर्षक नृत्य हो। यस्तो मनमोहक नृत्य सिकाली चौरमा प्रदर्शन गरिन्छ।

खोकनाका सडक तथा गल्लीहरूमा घुम्दै गर्दा तपाईंले रंगीन शोभायात्रा, सुन्दर ढङ्गले सजाइएका पूजास्थल र देवीप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्दै पूजा तथा परम्परागत बलि चढाइरहेका स्थानीय बासिन्दाहरूलाई देख्न सक्नुहुन्छ। धिमे, बाँसुरी, धाः बाजा र खिंजस्ता परम्परागत नेवारी बाजाहरूको गुञ्जनले जात्राको वातावरणलाई अझ रोमाञ्चक बनाउँछ।

सिकाली जात्रामा के–के हेर्न पाइन्छ?

सिकाली जात्राले नेपालको मौलिक संस्कृति र परम्परा अनुभव गर्न चाहने स्थानीय तथा विदेशी पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। यस जात्राका प्रमुख आकर्षणहरूमा निम्न गतिविधिहरू समावेश छन्।

मुखुण्डो नृत्य: देवीदेवता, दानव तथा अन्य पात्रहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने कलात्मक मुखुण्डो लगाएर प्रस्तुत गरिने मनमोहक नृत्यको आनन्द लिनुहोस्।
सांस्कृतिक शोभायात्रा: परम्परागत बाजागाजा र भजनसँगै गाउँका सडकहरूमा निकालिने देवीदेवताहरूको आकर्षक शोभायात्रा अवलोकन गर्नुहोस्।
परम्परागत नेवारी परिकार: समयबजी लगायतका स्वादिष्ट तथा मौलिक नेवारी खानाको स्वाद लिनुहोस्।
सम्पदा भ्रमण: खोकनाका ऐतिहासिक गल्ली, परम्परागत घर तथा प्राचीन वास्तुकलाको अवलोकन गर्दै यस ऐतिहासिक नेवारी बस्तीको सुन्दरता अनुभव गर्नुहोस्।

खोकना कसरी पुग्ने?

खोकना काठमाडौं उपत्यकाको दक्षिणतर्फ करिब १० किलोमिटरको दूरीमा अवस्थित छ। त्यसैले यहाँ एकदिने भ्रमणका लागि पनि सजिलै पुग्न सकिन्छ। निजी सवारीसाधन वा सार्वजनिक यातायात प्रयोग गरेर खोकना जान सकिन्छ।

भ्रमणलाई अझ विशेष बनाउन चाहने पर्यटकहरूले नजिकै रहेका पाटन वा बुङमती क्षेत्रमा बसोबासको व्यवस्था मिलाउन सक्छन्। यी स्थानहरू पनि आफ्नै ऐतिहासिक महत्त्व, कला, संस्कृति र परम्पराका लागि प्रसिद्ध छन्।

सिकाली जात्रा किन हेर्ने?

सिकाली जात्रा केवल एउटा पर्व हेर्ने अवसर मात्र होइन, नेपालको मौलिक संस्कृति र परम्परासँग आत्मीय सम्बन्ध जोड्ने माध्यम पनि हो। यसले नेवार समुदायका पुस्तौँदेखि चलिआएका धार्मिक विधि, सांस्कृतिक अभ्यास र जीवनशैलीलाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर प्रदान गर्छ।

यदि तपाईं संस्कृति, इतिहास र परम्परामा रुचि राख्नुहुन्छ वा नयाँ ठाउँको खोजीमा हुनुहुन्छ भने खोकनाको सिकाली जात्रा तपाईंका लागि अविस्मरणीय अनुभव बन्न सक्छ।