अरब सागरमा भारत–पाकिस्तानका नौसैनिक जहाज ठोक्किए, दुवै देशले एकअर्कालाई दोष लगाए

नयाँदिल्ली/इस्लामाबाद । अरब सागरमा भारत र पाकिस्तानका नौसैनिक जहाज आपसमा ठोक्किएपछि दुई छिमेकी मुलुकबीच कूटनीतिक तनाव बढेको छ। घटनापछि भारत र पाकिस्तानले नयाँदिल्ली र इस्लामाबादमा एकअर्काका शीर्ष कूटनीतिक प्रतिनिधिलाई बोलाएर औपचारिक विरोध जनाएका छन्।

मंगलबार अरब सागरमा भएको उक्त घटनामा दुवै पक्षले एकअर्काको नौसैनिक जहाजले असावधानीपूर्ण तथा जोखिमपूर्ण गतिविधि गरेको आरोप लगाएका छन्। भारतले घटनाबाट ठूलो क्षति नभएको जनाएको छ भने पाकिस्तानको वक्तव्यमा उसको नौसैनिक जहाजमा क्षति पुगेको वा नपुगेकोबारे स्पष्ट विवरण दिइएको छैन।

दुवै देशद्वारा एकअर्कामाथि आरोप

भारतको विदेश मन्त्रालयका अनुसार पाकिस्तानको दिल्लीस्थित उच्चायोगका Charge d’Affaires लाई बोलाएर भारतीय नौसैनिक एकाइप्रति पाकिस्तानले गरेको भनिएको “अस्वीकार्य र गैरव्यावसायिक आचरण”बारे कडा विरोध जनाइएको छ।

भारतले सम्बन्धित पाकिस्तानी निकायलाई सैन्य एकाइहरूले आवश्यक सावधानी अपनाउन तथा दुई देशबीच भएका सम्बन्धित सम्झौताका प्रावधानहरूको सम्मान गर्न आग्रह गरेको छ। भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन सैन्य गतिविधिमा थप सावधानी आवश्यक रहेको भारतको भनाइ छ।

यता पाकिस्तानले पनि इस्लामाबादमा भारतीय Charge d’Affaires लाई बोलाएर भारतीय नौसैनिक जहाजको गतिविधिविरुद्ध विरोध जनाएको छ।

पाकिस्तानको विदेश मन्त्रालयका अनुसार पाकिस्तानी नौसेना आफ्नो विशेष आर्थिक क्षेत्र (EEZ) मा SEASPARK-26 नामक द्विवार्षिक सैन्य अभ्यास गरिरहेको थियो। सो क्रममा भारतीय नौसैनिक जहाजले पाकिस्तानी जहाजको अत्यन्त नजिक पुगेर “आक्रामक गतिविधि” गरेको पाकिस्तानको आरोप छ।

पाकिस्तानले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई भारतलाई यस्ता गतिविधिबाट टाढा रहन आग्रह गर्न पनि अपिल गरेको छ। पाकिस्तानका अनुसार यस्ता गतिविधिले दक्षिण एसियाको स्थिरतामा थप असर पार्न सक्छ।

१९९१ को सम्झौताको विषय फेरि चर्चामा

दुवै देशले सन् १९९१ मा हस्ताक्षर गरेको ‘Advance Notice on Military Exercises, Manoeuvres and Troops Movements’ सम्बन्धी द्विपक्षीय सम्झौना उल्लंघन गरेको आरोप एकअर्कामाथि लगाएका छन्।

उक्त सम्झौताको उद्देश्य सैन्य अभ्यास तथा गतिविधिका विषयमा पूर्वसूचना उपलब्ध गराएर अर्को पक्षको मनसाय गलत रूपमा बुझिने र त्यसबाट संकट उत्पन्न हुने सम्भावना कम गर्नु हो।

भारतले विशेष रूपमा सम्झौताको Article 10 उल्लंघन भएको आरोप लगाएको छ। उक्त प्रावधानअनुसार अन्तर्राष्ट्रिय जलक्षेत्रमा सञ्चालन हुने क्रममा दुवै देशका नौसैनिक जहाज र पनडुब्बीहरूबीच दुर्घटना रोक्न कम्तीमा तीन नटिकल माइल दूरी कायम गर्नुपर्ने व्यवस्था रहेको भारतको भनाइ छ।

भारत–पाकिस्तान सम्बन्धको संवेदनशील पृष्ठभूमि

अरब सागरमा भएको यो घटना भारत र पाकिस्तानबीचको सम्बन्ध पहिल्यै संवेदनशील रहेको अवस्थामा भएको हो।

एक वर्षभन्दा केही बढी समयअघि दुवै देशले एकअर्काविरुद्ध सैन्य कारबाही गरेका थिए। त्यसपछि दुवै पक्षबीच युद्धविराममा सहमति भएको थियो।

त्यस पृष्ठभूमिमा समुद्रमा दुई देशका सैन्य जहाजबीच भएको टक्करले सुरक्षा र सैन्य गतिविधिबारे थप प्रश्न उठाएको छ। यद्यपि, हालसम्म सार्वजनिक विवरणअनुसार घटनाबाट ठूलो क्षति भएको पुष्टि भएको छैन।

समग्रमा, अरब सागरमा भएको नौसैनिक जहाजको टक्करले भारत–पाकिस्तानबीचको संवेदनशील सुरक्षा सम्बन्धमा नयाँ तनाव थपिएको छ। दुवै पक्षले घटनाको जिम्मेवारी एकअर्कामाथि लगाए पनि घटनाबाट भएको वास्तविक क्षति र सम्पूर्ण परिस्थितिबारे थप आधिकारिक विवरण आउन बाँकी छ।