अगाडि बढाइयो काठमाडौँ उपत्यकामा ‘रत्नपार्क–भक्तपुर मेट्रो रेल’ परियोजना: छ महिनाभित्र सम्भाव्यता प्रतिवेदन आउने

काठमाडौँ, असोज २९ गते। तीव्र रूपमा बढ्दै गएको सहरी जनसङ्ख्याको चाप र सडक यातायातले मात्र धान्न नसक्ने अवस्थालाई दृष्टिगत गर्दै काठमाडौँ उपत्यकाको समग्र ट्राफिक व्यवस्थापनलाई वैज्ञानिक तथा सहज बनाउने उद्देश्यले ‘रत्नपार्क–भक्तपुर मेट्रो रेल’ परियोजनालाई औपचारिक रूपमा अगाडि बढाइएको छ।

सरकारले यस दीर्घकालीन महत्त्वको परियोजनालाई पूर्णता दिन ‘काठमाडौँ उपत्यका सहरी यातायात प्रणाली गुरुयोजना २०५०’ तयार गरी सार्वजनिक गरिसकेको छ। जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोग (जाइका) को प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगमा करिब तीन वर्षको लामो अध्ययनपश्चात् यो गुरुयोजना तयार पारिएको हो।

पूर्वाधार विकास मन्त्रालयका सहसचिव तथा विकास सहायता समन्वय महाशाखा प्रमुख सुशीलबाबु ढकालका अनुसार उपत्यकाको भविष्यको ट्राफिक माग, जनसङ्ख्या वृद्धि तथा बजार विस्तारलाई काउन्टर दिन साना सवारीसाधनहरूलाई ठूला सार्वजनिक यातायातका साधनहरूले विस्थापित गर्नुपर्छ भन्ने मान्यताका आधारमा यो परियोजना प्रवर्धन गरिएको हो।

उक्त गुरुयोजनाले काठमाडौँ उपत्यकाका कुन–कुन क्षेत्रमा मेट्रो रेल र कुन–कुन क्षेत्रमा बस rapid ट्रान्जिट (बिआरटी) सञ्चालन गर्नुपर्ने भन्नेबारे स्पष्ट खाका तयार पारेको छ।

गुरुयोजनाको पहिलो चरणको सिफारिस अनुसार काठमाडौँको ऐतिहासिक केन्द्र रत्नपार्कदेखि भक्तपुरको जगातीसम्म मेट्रो रेल सञ्चालन गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ। यस एलाइनमेन्टमा रेल सेवाको प्राविधिक सम्भाव्यता, सामाजिक तथा वातावरणीय प्रभाव र आर्थिक प्रतिफलका विषयमा विस्तृत अध्ययन गर्न जाइकाको विशेष टोलीले हाल स्थलगत अध्ययन सुरु गरिसकेको छ।

प्रस्तावित रुटअनुसार भक्तपुरको जगातीदेखि अरनिको राजमार्ग हुँदै त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको छेउसम्म सतहमा (जमिनमाथि), विमानस्थल क्षेत्रमा सुरुङमार्फत (जमिनभित्र), विमानस्थलदेखि माइतीघरसम्म पुनः जमिनमाथि र माइतीघरदेखि रत्नपार्कसम्म भूमिगत वा सतहमा रेल निर्माण गर्ने योजना छ।

यस अध्ययनले रेलमार्गमा बन्ने डिपो, हल्ट, स्टेसन, यात्रु चढ्ने–ओर्लने क्षेत्र र पार्किङस्थलहरूको समेत विस्तृत खाका तयार पार्नेछ। जाइकाको यस टोलीले आगामी छ महिनाभित्र सरकारलाई अन्तिम सम्भाव्यता प्रतिवेदन बुझाउने जनाइएको छ। डिपिआर (विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन) तयार भएपश्चात परियोजनाको वास्तविक निर्माण संरचना र लागत स्पष्ट हुनेछ।

यातायातका साधनहरूको प्रतिलेन क्षमता तुलना गर्दा साधारण बसमा प्रतिघण्टा ८ हजार, केवल मेट्रोमा २ देखि ३ हजार र उच्च क्षमताको मेट्रो रेलमा प्रतिघण्टा प्रतिलेन २५ हजारदेखि ५० हजारसम्म यात्रुले सहज रूपमा यात्रा गर्न सक्ने क्षमता हुन्छ।

विशेष गरी, भूकम्पीय जोखिमको उच्च संवेदनशीलतातर्फ ध्यान दिँदै विज्ञहरूले जमिनमाथिका संरचनाभन्दा जमिनमुनिका सुरुङमार्गहरू बढी सुरक्षित हुने ठहर गरेका छन्। आगामी ५० वर्षको यातायात व्यवस्थापनलाई शतप्रतिशत सुरक्षित र भरपर्दो बनाउन भूमिगत मेट्रो रेलको निर्माण नै एकमात्र विकल्प रहेको रेल विभागको जोड छ।