नदी-किनारमै सडक बनाउने परिपाटीले बर्सेनि अर्बौँको क्षति: १०० मिटर दुरीको अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड पालना गर्न विज्ञको सुझाव

काठमाडौँ, असोज २० गते । नदी-किनारबाट कम्तीमा एक सय मिटरको दुरी कायम गरेर मात्र सडक पूर्वाधार निर्माण गर्नुपर्ने अन्तर्राष्ट्रिय वातावरणीय मान्यता रहे पनि नेपालमा त्यसको विपरीत खोला किनारै-किनार सडक बनाउने परिपाटीले राजमार्ग र भौतिक संरचनाहरू गम्भीर सङ्कटमा परेका छन्।

जथाभाबी नदीको प्राकृतिक बहाब क्षेत्रलाई सङ्कुचित पारेर बनाइएका सडकका कारण मनसुनी बाढीपहिरोले बर्सेनि राज्य र नागरिकले ठुलो आर्थिक तथा मानवीय क्षति बेहोर्नुका साथै वर्षौँको लगानी बालुवामा मिलाउँदै आएको छ।

पूर्वाधार विकास मन्त्रालयका सहसचिव तथा प्रवक्ता उमेशविन्दु श्रेष्ठले विभिन्न परिस्थिति र भौगोलिक बाध्यताका कारण विगतमा नदीकिनारमा सडक बनाइएको स्वीकार गर्दै अबका दिनमा सडक निर्माण गर्दा १०० मिटरको दुरीको मान्यतालाई अक्षरशः पालना गर्नुपर्ने बताउनुभयो। उहाँले नदीले बर्सेनि कटान गरिरहेका जोखिमपूर्ण क्षेत्रहरू पहिचान गरी समस्या समाधानका लागि साना तथा छोटा सुरुङमार्गहरू निर्माण गर्न सकिने सुझाव दिनुभयो।

तत्कालीन भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालयका पूर्वसचिव इन्जिनियर डा. केशवकुमार शर्मा र इन्जिनियर तुलसी सिटौलाका अनुसार छोटो समयमै अकल्पनीय वर्षा हुने हालको अवस्थामा पुराना डिजाइनहरू पुनरवलोकन गरी सडकलाई बाढी-पहिरोको सतहभन्दा माथि सार्नुपर्ने आवश्यकता छ। तत्कालका लागि नदीकिनारमा ट्र्याक खोल्नु सस्तो देखिए पनि दीर्घकालमा पुग्ने क्षति र मर्मत खर्च सुरुवाती लागतभन्दा कैयौँ गुणा बढी हुने भएकाले ‘भायडक्ट‘ र ‘रक सेड‘ जस्ता आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गर्नुपर्ने उहाँहरूको भनाइ छ।

यसैगरी पूर्वसचिव इन्जिनियर तानुकलाल यादवले आगामी ५० वर्षको बाढीको क्षेत्र (Flood Plain) र भू-धरातलको हिसाब नगरी सडक निर्माण गर्दा अरनिको, बिपी र पृथ्वी राजमार्गमा ठुलो क्षति पुगेको बताउनुभयो।

सन् १९९४ मा विश्व बैङ्कले जारी गरेको ‘रोड्स एन्ड इन्भाइरोमेन्ट‘ ह्यान्डबुक तथा नेपालको राष्ट्रिय सडक मापदण्ड, २०७० मा समेत निश्चित दुरी कायम गर्नुपर्ने व्यवस्था भएकाले अब ‘हरित पूर्वाधार‘ को अवधारणा र अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डलाई अनिवार्य आत्मसात् गर्नुपर्नेमा विज्ञहरूले जोड दिएका छन्।